Οι «ντετέκτιβ των νεκρών»: Οι άνθρωποι που καταγράφουν το πραγματικό κόστος του πολέμου στη Γάζα
Πίσω από τους ψυχρούς αριθμούς και τα δελτία ειδήσεων, υπάρχουν άνθρωποι που αφιερώνονται μεθοδικά και αθόρυβα στην καταγραφή του πιο σκληρού αποτυπώματος κάθε πολέμου: των νεκρών. Στη Γάζα, όπου οι απώλειες έχουν αγγίξει αδιανόητα επίπεδα, μια ομάδα από αναλυτές, ερευνητές και εθελοντές προσπαθεί να καταγράψει και να επαληθεύσει κάθε ζωή που χάθηκε, σε έναν αγώνα ενάντια στη λήθη και την παραπληροφόρηση.
Τον Ιούλιο του 2024, η βρετανική οργάνωση Airwars, με έδρα το Λονδίνο, κατάφερε να επιβεβαιώσει τα στοιχεία του υπουργείου Υγείας της Γάζας για τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, ελέγχοντας 3.259 νεκρούς. Δεν αρκέστηκε στους αριθμούς – ταύτισε ονόματα, ημερομηνίες, τοποθεσίες και συνθήκες θανάτου. Τα δεδομένα προήλθαν από μέσα κοινωνικής δικτύωσης, λίστες συγγενών, φωτογραφίες θυμάτων, επίσημες ανακοινώσεις και χειρόγραφα ντοκουμέντα.
Η Airwars ιδρύθηκε το 2014, σήμερα απασχολεί 19 άτομα και συνεργάζεται με δεκάδες εθελοντές, ακαδημαϊκούς και ΜΚΟ. Είναι μέλος του διεθνούς δικτύου Every Casualty Counts (ECC), το οποίο έχει θεσπίσει επιστημονικά πρότυπα για την καταγραφή απωλειών σε πολεμικές συγκρούσεις. Στην ιστοσελίδα της Airwars, κάθε επίθεση καταγράφεται αναλυτικά. Στις 20 Οκτωβρίου 2023, 15 μέλη της οικογένειας Abu Sharia σκοτώθηκαν από βομβαρδισμό στη Γάζα. Την ίδια ημέρα, 17 μέλη της οικογένειας Abu Shuaib χάθηκαν στο ίδιο τους το σπίτι. Στις 22 Οκτωβρίου, 25 μέλη της οικογένειας al-Astal σκοτώθηκαν στο Khan Younis, παρότι τα μέσα ανέφεραν μόλις τρεις νεκρούς. Πίσω από κάθε αριθμό, ένα ολόκληρο οικογενειακό δέντρο ξεριζωμένο.
Ποιος είναι άμαχος σε έναν πόλεμο;
Η καταγραφή των αμάχων είναι κρίσιμη. Σύμφωνα με το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, οι άμαχοι προστατεύονται. Όμως, σε πολλές περιπτώσεις – όπως στη Γάζα – οι κρατικοί φορείς δεν διαχωρίζουν τους αμάχους από τους μαχητές. Για την Airwars, αυτό αποτελεί πρόκληση, αλλά και καθήκον: να διαπιστωθεί ποιοι σκοτώθηκαν, πώς και υπό ποιες συνθήκες. Σε κάθε θάνατο, δίνεται αξιολόγηση αξιοπιστίας – από «επιβεβαιωμένος» έως «ανεπιβεβαίωτος».
Το έργο της Airwars δεν περιορίζεται στη Γάζα. Το 2015, ανέδειξε τη συμμετοχή καναδικού μαχητικού σε αεροπορική επιδρομή κατά του ISIS, η οποία προκάλεσε 27 θανάτους αμάχων. Η καναδική κυβέρνηση χρειάστηκε επτά μήνες για να παραδεχτεί την πιθανότητα απωλειών – χάρη στις αποκαλύψεις της Airwars και του CBC. Το 2022, η Airwars συνέβαλε σε μια διεθνή συμφωνία για την αναγνώριση και τεκμηρίωση των απωλειών αμάχων. Πάνω από 80 κράτη – ανάμεσά τους οι ΗΠΑ και ο Καναδάς – την υπέγραψαν. Το Ισραήλ όχι.
Οι αριθμοί δεν είναι απλώς στατιστική – είναι άνθρωποι
Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας, μέχρι τον Μάρτιο του 2025, οι νεκροί ξεπερνούσαν τους 50.000. Το Al Jazeera υπολόγισε ότι το 2024, 115 άνθρωποι σκοτώνονταν καθημερινά – εκ των οποίων 46 παιδιά. Το περιοδικό The Lancet εκτίμησε ότι ο συνολικός αριθμός των θυμάτων – άμεσων και έμμεσων – μπορεί να αγγίζει τις 186.000, εάν συμπεριληφθούν οι θάνατοι από πείνα, ασθένειες και κατάρρευση του συστήματος υγείας.
Περισσότεροι από 170 δημοσιογράφοι έχουν σκοτωθεί στη Γάζα. Η Επιτροπή για την Προστασία των Δημοσιογράφων σημειώνει πως στο βόρειο τμήμα της Λωρίδας δεν έχει απομείνει σχεδόν κανείς να καταγράψει τα γεγονότα. Η ίδια η καταγραφή των απωλειών απειλείται – όχι μόνο από την καταστροφή, αλλά και από τη σκόπιμη σιωπή. Η καταμέτρηση των νεκρών δεν είναι απλώς στατιστική διαδικασία. Είναι πράξη ιστορικής, ηθικής και πολιτικής σημασίας. Οι αριθμοί δίνουν μορφή στον πόνο, προσφέρουν βάση για λογοδοσία και δημιουργούν τεκμήρια για τις επόμενες γενιές. Όπως σημειώνει το ECC: «Η τεκμηρίωση των απωλειών βοηθά στην κατανόηση του πραγματικού κόστους του πολέμου και στη θεμελίωση της συμφιλίωσης». Ίσως η ελπίδα για έναν λιγότερο βίαιο κόσμο να περνά πρώτα από τη σχολαστική, σχεδόν ιερή, καταγραφή κάθε ζωής που χάθηκε.
